fa ارزیابی اثر یادگیری و صرفه مقیاس در بخش سلامت کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه تخصصي Special پژوهشي Research <span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">کیفیت و کمیت سرمایه انسانی یکی از مهم‌ترین عوامل رشد و توسعه اقتصادی و گسترش آن وابسته به زیرساخت‌های آموزشی و بهداشتی کشورها است. بخش آموزش موجب ارتقای دانش و مهارت فنی نیروی انسانی و بخش بهداشت سلامت آن را تأمین می‌کند. علاوه براین، کیفیت خدمات بهداشتی به نوبه خود متاثر از آموزش است. یادگیری که از طریق آموزش و در فرایند انجام فعالیت، محقق می‌شود بر ساختار هزینه بخش سلامت تأثیر گذار است. با توجه به مراتب فوق هدف محوری مقاله حاضر ارزیابی شدت یادگیری و میزان تحقق صرفه مقیاس در بخش سلامت می‌باشد؛ بدین‌منظور از داده‌های187 کشور جهان مستخرج از پایگاه داده‌های‌ بانک جهانی و روش پنل حداقل مربعات تعمیم یافته عملی(</span></span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.2pt;">FGLS</span><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:B Zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) استفاده شد. نتایج تحقیق مؤید آن است که در بخش بهداشت و درمان کل جهان وکشورهای توسعه‌یافته بازدهی ثابت به مقیاس برقرار بوده و از تمامی صرفه‌های مقیاس بهره‌برداری شده است. همچنین در این کشورها فرایند یادگیری محقق شده و شدت یادگیری کشورهای توسعه یافته بالاتر از متوسط جهانی است. درحالی‌که در بخش قابل توجهی از کشورهای درحال توسعه هنوز صرفه‌های مقیاس تخلیه نشده است و انتظار می‌رود با افزایش تولید امکان برخورداری از صرفه مقیاس وجود داشته باشد، اما در این کشورها در خصوص شدت یادگیری با قطعیت نمی‌توان اظهار نظر نمود. در مجموع یافته‌های تحقیق دلالت برآن دارد که در بخش سلامت کشورهای جهان صرفه مقیاس و یادگیری محقق شده است و در هر دوره با دو برابر شدن تولید تراکمی هزینه متوسط به میزان 28 درصد سطح قبلی‌اش کاهش می‌یابد. از‌این‌رو هر دو مؤلفه نقش کارآمدی در کاهش هزینه متوسط این بخش داشته‌اند.</span></span></span><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.2pt;"></span> <span dir="LTR"></span> <div style="text-align: justify;">The quality and quantity of human capital are the most important factors in economic growth and its expansion depends on the educational and health infrastructure of countries. The education sector promotes the technical knowledge and skills of the human resources and the health sector provides its health; In addition, the quality of health services in turn is affected by education. Also, Learning by doing and learning in the educational process affect the cost structure of the health sector. Therefore, the main purpose of this article was to evaluate the learning intensity and scale economies in the health sector. To meet these ends, the data of 187 developed and developing countries for 2000-2018 and feasible generalized least square (FGLS) method was used. The results indicate that in the world and developed countries the return to scale was constant and the scale economies were exploited. Moreover, in these countries, the learning process is realized and learning intensity was higher than the global average. While in most developing countries the scale economies not to be exhausted. Hence, it is possible to exploit scale economies by increasing production. In these countries about learning intensity can not be decided definitively. Overall, the findings confirm that learning and scale economies realized in the health sector of world countries and in each time cumulative experience doubles, costs will decline to 28% of its previous level. So, both components played an effective role in reducing the average cost of this sector.&nbsp;</div> اثر یادگیری, صرفه مقیاس, بخش سلامت, تراکم دانش Learning Effects, Economies of Scale, Health Sector, Knowledge’s Accumulation 277 309 http://qjerp.ir/browse.php?a_code=A-10-1844-2&slc_lang=fa&sid=1 Samaneh Noraniazad سمانه نورانی آزاد noraniazad@pnu.ac.ir 100319475328460013456 100319475328460013456 Yes Assistant professor of Economics, Payame noor University, Tehran, Iran استاد یار گروه اقتصاد،دانشگاه پیام نور، تهران، ایران farhad khodadadkashi فرهاد خداداد کاشی khodadad@pnu.ac.ir 100319475328460013457 100319475328460013457 No professor of Economics, Payame noor University, Tehran, Iran استاد گروه اقتصاد،دانشگاه پیام نور، تهران، ایران