fa بررسی شکاف مالیاتی استان‌های کشور ایران با استفاده از رویکرد پانل فضایی تخصصي Special كاربردي Applicable <p dir="RTL" style="text-align:justify"><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;Arial&quot;,&quot;sans-serif&quot;">با توجه به افزایش هزینه‌های دولت‌ها و وابستگی ایران به نفت، تنوع‌بخشی به منابع درآمدی، به‌ویژه از طریق مالیات، اهمیتی دوچندان یافته است. این مطالعه به بررسی عوامل مؤثر بر درآمدهای مالیاتی استان‌های ایران طی سال‌های ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۹ (۲۰۱۲-۲۰۲۱) با استفاده از روش پنل فضایی پرداخته است. نتایج نشان داد که ارزش افزوده بخش‌های صنعت و خدمات در تولید ناخالص داخلی (</span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;Calibri&quot;,&quot;sans-serif&quot;">GDP</span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-family:&quot;Arial&quot;,&quot;sans-serif&quot;">) تأثیر مثبت و مستقیمی بر درآمد مالیاتی دارند، در حالی که بخش کشاورزی به دلیل معافیت‌های مالیاتی متنوع، تأثیر منفی داشته است. نسبت شهرنشینی نیز به دلیل تمرکز بیشتر کسب‌وکارها در شهرها و نرخ مالیات بالاتر، اثر مثبت نشان داد. نرخ تورم بالا نیز با ایجاد تأخیر در پرداخت مالیات، اثر منفی داشت. این پژوهش همچنین شکاف مالیاتی بین استان‌ها را برآورد کرد که برای برخی مثبت و برای برخی دیگر منفی بود. استان‌هایی مانند ایلام، بوشهر و خوزستان شکاف منفی و استان‌هایی مانند مازندران، گیلان و البرز شکاف مثبت داشتند. مدل خطای فضایی نشان داد که این شکاف از استانی به استان‌های همسایه منتقل می‌شود و نشان‌دهنده نابرابری مالیاتی است. برای استان‌های با شکاف مالیاتی منفی (اغلب کمتر توسعه‌یافته)، پیشنهاد شده است که ارزش افزوده بخش خدمات و صنعت افزایش یابد، نرخ تورم کاهش یابد، زیرساخت‌ها توسعه یافته و شفافیت کسب‌وکار بهبود یابد. برای استان‌های با شکاف مثبت نیز توصیه شده است فشار مالیاتی کاهش یافته و به استان‌های با شکاف منفی منتقل شود.</span></span></span></p> <p style="text-align:justify"><span style="unicode-bidi:embed">Given the increasing costs for governments and Iran&#39;s heavy reliance on oil, diversifying income sources, particularly through taxation, has become critically important. This study investigates the factors affecting tax revenues across Iranian provinces from 2012 to 2021, employing a spatial panel method. The findings revealed that the added value of the industry and services sectors positively and directly impacts tax revenue. Conversely, the agriculture sector showed a negative effect, likely due to various tax exemptions. The urbanization ratio also had a positive influence, correlating with higher tax rates in cities where most businesses are concentrated. Additionally, a high inflation rate negatively affected tax revenue by causing delays in payments. The research also estimated the tax gap among provinces, finding it to be positive for some and negative for others. Provinces like Ilam, Bushehr, and Khuzestan exhibited negative gaps, while Mazandaran, Gilan, and Alborz had positive gaps. A spatial error model indicated that this gap is spatially transferred to neighboring provinces, highlighting tax inequality. For provinces with negative tax gaps (often less developed), recommendations include increasing the added value of the services and industry sectors, reducing inflation, developing infrastructure, and enhancing business transparency. For provinces with positive tax gaps, it is advised to reduce tax pressure and reallocate it to those with negative gaps.</span></p> اقتصادسنجی فضایی, شکاف مالیاتی, ظرفیت مالیاتی, درآمد مالیاتی. Spatial Econometrics, Tax Gap, Tax Potential, Tax Revenue 304 350 http://qjerp.ir/browse.php?a_code=A-10-170-4&slc_lang=fa&sid=1 Mohammadreza Monjazeb محمدرضا منجذب monjazeb@khu.ac.ir 100319475328460018977 100319475328460018977 Yes Department of Public Affairs Economics, Faculty of Economics, Kharazmi University گروه اقتصاد امور عمومی دانشگاه خوارزمی Mohsen Ebrahimi محسن ابراهیمی ebrahimi@khu.ac.ir 100319475328460018978 100319475328460018978 No Department of Public Affairs Economics, Faculty of Economics, Kharazmi University گروه اقتصاد امور عمومی دانشگاه خوارزمی Raziyeh Samari راضیه ثمری raz.smi78@yahoo.com 100319475328460018979 100319475328460018979 No Kharazmi University دانشگاه خوارزمی