fa تحلیل کمبود برق در فصل گرم در ایران طراحی مدل مفهومی و کاربست علیت اکتشافی (شواهد محور) تخصصي Special پژوهشي Research <span lang="FA" style="font-family:&quot;B Zar&quot;">کمبود انرژی الکتریکی در فصل گرم به یک بحران‌ در ایران تبدیل شده است. پیشران‌های این بحران، زنجیره علیت و چگونگی خروج از این بحران، پرسش‌های اصلی این پژوهش است. با وجود غنی بودن ادبیات پژوهش و مطالعات علیت (مانند رابطه رشد اقتصادی و مصرف برق) آسیب‌شناسی این بحران مورد توجه قرار نگرفته است. این پژوهش با استفاده از الگوی تحلیل مبتنی بر یک مدل مفهومی و علیت اکتشافی (شواهد محور) از دو مسیر یعنی کانال‌های عرضه و تقاضا و همچنین عوامل مربوط به شرایط اقلیمی و کیفیت حکمرانی ریشه‌های بحران را بررسی و شناسایی کرده است. نتایج نشان می‌دهد گسترش استفاده از تجهیزات خنک‌کننده، حکمرانی ضعیف با تشویق مصرف در اوج بحران و بهره‌برداری از تخفیف قیمت برق در مناطق گرمسیر به عنوان یک ابزار سیاسی، از مهم‌ترین عوامل بحران برق در ایران هستند. این بحران از یک الگوی الاکلنگی تبعیت می‌کند. یعنی همان اهرم‌هایی، که موجب تشدید فشار تقاضا می‌شوند، در سمت مقابل ظرفیت‌های عرضه و توان تولید را سرکوب می‌کنند. در نهایت، مشروط کردن واگذاری انشعاب جدید به ارائه اوراق ظرفیت تولید و همچنین تکلیف به خرید اوراق ظرفیت جبرانی برای مازاد تقاضای مشترکین موجود با ایجاد امکان مبادله‌پذیری این اوراق، به عنوان ابزار خروج از بحران معرفی شده است.</span> <span style="line-height:90%"><span style="unicode-bidi:embed">The electric energy shortage during the summer months has engendered a crisis in Iran. The objective of this research is to identify the drivers of this crisis, the causal chain, and the means of extricating ourselves from it. Despite the extensive research literature and causality studies (for example, the relationship between economic growth and electricity consumption), the pathology of this crisis has not been considered. The present study has investigated and identified the roots of the crisis using an analysis model based on a conceptual model and exploratory causality (evidence-based) from two paths, namely supply and demand channels, as well as factors related to climatic conditions and the quality of governance. The findings indicate that the proliferation of cooling equipment, inadequate governance practices that promote excessive consumption during periods of crisis, and the exploitation of electricity price reductions in tropical regions as a political instrument are among the primary factors contributing to the electricity crisis in Iran. The present crisis can be conceptualised as a seesaw pattern. It is evident that the aforementioned mechanisms function in a manner that is analogous to the intensification of demand pressure, suppression of supply capacities, and curtailment of production capacity. Finally, a new measure has been introduced that makes the assignment of a new branch conditional on the provision of production capacity bonds, as well as the obligation to purchase capacity bonds to compensate for the excess demand of existing subscribers by creating the possibility of exchanging these bonds. This is intended to be a means of exiting the crisis.<span lang="FA" dir="RTL" style="font-family:&quot;B Zar&quot;"></span></span></span><br> &nbsp; الگوی الاکلنگی, اوراق ظرفیت, بحران برق ایران, سیاست‌ قیمت‌گذاری معکوس Capacity Bonds, Iran's Electricity Crisis, Reverse Pricing Policy, Seesaw Pattern 156 209 http://qjerp.ir/browse.php?a_code=A-10-3718-1&slc_lang=fa&sid=1 kioumars heydari کیومرث حیدری kheydari@nri.ac.ir 100319475328460019107 100319475328460019107 Yes Department of Economics, Niro Research Institute and Director, Institute for Policy and Governance Studies گروه اقتصاد پژوهشگاه نیرو و رئیس پژوهشکده مطالعات سیاستگذاری و حکمرانی