fa بررسی درجه درون‌زایی نقدینگی در ایران: رویکرد رگرسیون جنگل تصادفی تخصصي Special پژوهشي Research <span style="line-height:90%"><span lang="FA" style="font-family:&quot;B Zar&quot;">مقاله حاضر به بررسی سهم نهادهای مؤثر بر خلق نقدینگی و درجه درون‌زایی آن در اقتصاد ایران می‌پردازد. در این چارچوب، بانک مرکزی به عنوان مقام پولی از دولت، بخش خصوصی، بخش خارجی و سیستم بانکی تفکیک شده است. داده‌های فصلی دوره 1375:1 تا 1401:4 با روش رگرسیون جنگل تصادفی تحلیل و سهم هر نهاد مشخص گردید. نتایج نشان می‌دهد بانک مرکزی 35 درصد و سایر نهادها در مجموع 65 درصد بر نقدینگی اثرگذارند. در میان متغیرها، خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی (نماینده بخش خارجی) و نسبت ذخایر قانونی به سپرده‌های دیداری (بانک مرکزی) بیشترین اهمیت را در توضیح رفتار نقدینگی دارند. بخش خارجی با سهم 55 درصدی، به‌ویژه از طریق درآمدهای نفتی، نقش تعیین‌کننده‌ای دارد؛ به‌گونه‌ای که با طراحی سازوکار مناسب برای مدیریت این درآمدها می‌توان تا 90 درصد رفتار نقدینگی را کنترل کرد. در مقابل، انتظارات تورمی که از دهه 1390 مورد توجه ویژه قرار گرفته، در این مطالعه اهمیت اندکی در توضیح نقدینگی دارد و اثرگذاری آن ناچیز ارزیابی شده است.</span></span> <span style="unicode-bidi:embed"><span style="letter-spacing:-.2pt">This article examines the contribution of institutions influencing liquidity creation and the degree of its endogeneity in Iran&rsquo;s economy. Within this framework, the Central Bank is distinguished from the government, private sector, foreign sector, and banking system. Quarterly data from 1996:Q1 to 2022:Q4 were analyzed using random forest regression, and the share of each institution was identified. Findings show that the Central Bank accounts for 35 percent of liquidity creation, while other institutions collectively contribute 65 percent. Among the variables, the Central Bank&rsquo;s net foreign assets (representing the foreign sector) and the ratio of required reserves to demand deposits (Central Bank) play the most significant role in explaining liquidity behavior. The foreign sector, with a 55 percent share&mdash;mainly through oil revenues&mdash;has a decisive impact. Proper mechanisms for managing oil revenues could allow control over up to 90 percent of liquidity behavior. In contrast, inflation expectations, despite gaining attention since the 2010s, prove to be relatively insignificant in explaining liquidity dynamics.</span></span> نقدینگی, درون‌زایی, برون‌زایی, بانک مرکزی, رگرسیون جنگل تصادفی Liquidity, Endogeneity, Exogeneity, Central Bank, Random Forest Regression 214 244 http://qjerp.ir/browse.php?a_code=A-10-962-8&slc_lang=fa&sid=1 Abolfazl Dehghani ابوالفضل دهقانی abolfazl.dehghaniea@gmail.com 100319475328460018785 0009-0006-3896-4747 No PhD student in Economics, Yazd University دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه یزد Kazem Yavari کاظم یاوری kyavari@yazd.ac.ir 100319475328460018786 0009-0008-5986-4408 Yes Faculty of Economics, Management and Accounting, Yazd University دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه یزد Mehdi Hajamini مهدی حاج امینی hajamini.mehdi@yazd.ac.ir 100319475328460018787 100319475328460018787 No Faculty of Economics, Management and Accounting, Yazd University دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه یزد Mohammad Hassan Zare محمدحسن زارع mhzarea@yazd.ac.ir 100319475328460018788 100319475328460018788 No Faculty of Economics, Management and Accounting, Yazd University دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه یزد