گروه اقتصاد امور عمومی دانشگاه خوارزمی ، monjazeb@khu.ac.ir
چکیده: (45 مشاهده)
با توجه به افزایش هزینههای دولتها و وابستگی ایران به نفت، تنوعبخشی به منابع درآمدی، بهویژه از طریق مالیات، اهمیتی دوچندان یافته است. این مطالعه به بررسی عوامل مؤثر بر درآمدهای مالیاتی استانهای ایران طی سالهای ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۹ (۲۰۱۲-۲۰۲۱) با استفاده از روش پنل فضایی پرداخته است. نتایج نشان داد که ارزش افزوده بخشهای صنعت و خدمات در تولید ناخالص داخلی (GDP) تأثیر مثبت و مستقیمی بر درآمد مالیاتی دارند، در حالی که بخش کشاورزی به دلیل معافیتهای مالیاتی متنوع، تأثیر منفی داشته است. نسبت شهرنشینی نیز به دلیل تمرکز بیشتر کسبوکارها در شهرها و نرخ مالیات بالاتر، اثر مثبت نشان داد. نرخ تورم بالا نیز با ایجاد تأخیر در پرداخت مالیات، اثر منفی داشت. این پژوهش همچنین شکاف مالیاتی بین استانها را برآورد کرد که برای برخی مثبت و برای برخی دیگر منفی بود. استانهایی مانند ایلام، بوشهر و خوزستان شکاف منفی و استانهایی مانند مازندران، گیلان و البرز شکاف مثبت داشتند. مدل خطای فضایی نشان داد که این شکاف از استانی به استانهای همسایه منتقل میشود و نشاندهنده نابرابری مالیاتی است. برای استانهای با شکاف مالیاتی منفی (اغلب کمتر توسعهیافته)، پیشنهاد شده است که ارزش افزوده بخش خدمات و صنعت افزایش یابد، نرخ تورم کاهش یابد، زیرساختها توسعه یافته و شفافیت کسبوکار بهبود یابد. برای استانهای با شکاف مثبت نیز توصیه شده است فشار مالیاتی کاهش یافته و به استانهای با شکاف منفی منتقل شود.
Monjazeb M, Ebrahimi M, Samari R. Reviewing of Iranian Province’s Tax Gap;
Using Spatial Panel data Approach. qjerp 2026; 33 (116) :304-350 URL: http://qjerp.ir/article-1-3744-fa.html
منجذب محمدرضا، ابراهیمی محسن، ثمری راضیه. بررسی شکاف مالیاتی استانهای کشور ایران
با استفاده از رویکرد پانل فضایی. فصلنامه پژوهش ها وسیاست های اقتصادی. 1404; 33 (116) :304-350